Polish (Poland)English (United Kingdom)
Pracownia Onomastyki

Kierownik Pracowni

prof. zw. dr hab. Barbara Czopek-Kopciuch

al. Mickiewicza 31, 
31-120 Kraków
tel.: +48 12 423-43-46
fax: +48 12 632-87-13
e-mail:  Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Skład Pracowni

Zakres badań

  • Nazwy miejscowe Polski
  • Hydronimia Polski
  • Historyczne i współczesne procesy kształtowania się imion i nazwisk
  • Antroponimia Polski od XVI do XVIII w.

Dorobek

Zakład Onomastyki Polskiej został powołany w 1974 roku. W jego skład weszła Pracownia Toponomastyczna. Kierownikiem Zakładu w latach 1974-2005 był prof. dr hab. Kazimierz Rymut.

  • Krakowska onomastyka wyrosła z prac prof. W. Taszyckiego, który zorganizował, najpierw pod opieką PAU, a potem PAN, pracownię onomastyczną. Większość współpracowników i uczniów prof. Taszyckiego kontynuowało badania w IJP. W powstałym tu Zakładzie Onomastyki zebrano materiały i opublikowano wielki, monumentalny Słownik staropolskich nazw osobowych (t.1 – 1965 r. , t. VII, ostatni – 1987 r. oraz w 1993 r. indeks a tergo). Zespół pod kierownictwem prof. M. Malec, prof. A. Cieślikowej, prof. K. Rymuta przygotował i opublikował (1995-2000 r.) sześciotomowy Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. Obecnie zespół pracuje nad antroponimią XVI-XVIII w.
  • Z prac prowadzonych nad nazwami osobowymi wyrosło wiele monografii szczegółowych, słowników (np. Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanychSłownik imion współcześnie w Polsce używanych – oba pod red. prof. K. Rymuta), a także opracowań teoretycznych (prace prof. M. Malec, prof. A. Cieślikowej, prof. Z. Kalety, dr hab. K. Skowronek). Członkowie zespołu uczestniczyli w przygotowaniu wielkiej syntezy polskiej onomastyki – Polskie nazwy własne. Encyklopedia (pod redakcją prof. E. Rzetelskiej-Feleszko) oraz w międzynarodowym projekcie Słowiańska onomastyka. Encyklopedia(pod red. prof. E. Rzetelskiej-Feleszko, t. I wydany w 2002 r., t. II - 2003 r.).
  • Prace nad polskimi nazwami własnymi doczekały się w IJP rozszerzenia. Efektem tych prac jest publikowany regularnie od 1996 r. Słownik nazw miejscowych Polski pod redakcją prof. K. Rymuta (do tej pory ukazało się siedem tomów). Na bazie zgromadzonych materiałów powstało wiele syntez dotyczących nazw miejscowych wielu regionów Polski. Pracownia Toponomastyczna pracuje też nad nazwami wodnymi Polski. W ramach współpracy międzynarodowej z Akademią Nauki i Literatury w Moguncji opublikowano serię Hydronymia Europaea (20 tomów). Obecnie w IJP tworzona jest komputerowa baza nazw wodnych Polski, w ramach projektu badawczego finansowanego przez MNiSW.
  • Na dorobek Zakładu składają się ponadto liczne opracowania indywidualne pracowników (rozprawy, artykuły, recenzje, których jest kilkaset), wystąpienia na krajowych i międzynarodowych konferencjach, członkostwo w międzynarodowych organizacjach onomastycznych, np. International Council of Onomastic Sciences.
  • Informacje o wszystkich publikacjach onomastycznych językoznawców polskich zbiera Bibliografia Onomastyki Polskiej , która ukazuje się od lat pięćdziesiątych. Kolejny 5. tom bibliografii, obejmujący lata 1991-2000, opracowali: dr Rozalia Przybytek i prof. Kazimierz Rymut.
  • W Zakładzie oprócz tematów badawczych zespołowych, poświęconych polskim antroponimom, toponimom i hydronimom, prowadzonych w ramach działalności podstawowej, zrealizowano (także przy współudziale onomastów z krajów słowiańskich i Niemiec) kilka tzw. grantów, których rezultatem są komputerowe bazy danych oraz publikacje książkowe, np. Mały słownik odmiany nazw własnych (Kraków 2002), Polskie nazwy własne. Encyklopedia(Warszawa-Kraków 1998), Słowiańska onomastyka (t. I, Warszawa - Kraków 2002 oraz t. II, Warszawa - Kraków 2003), Lexicon den Familiennamen polnischer Herkunft im Ruhrgebiet, t. I A-L (Kraków 2006). Godne odnotowania jest również uczestnictwo w pracach ośrodków zagranicznych, np. prof. A. Cieślikowa opracowała nazwiska pochodzenia polskiego w Dictionary of American Family Names (Oxford University Press).

    Pracownicy Zakładu Onomastyki biorą czynny udział w życiu naukowym oraz upowszechnianiu i popularyzacji tej gałęzi wiedzy. Prof. A. Cieślikowa jest członkiem Komitetu Językoznawstwa PAN i przewodniczącą Komisji Onomastycznej przy tymże Komitecie, członkiem Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN i członkiem Komisji Ortograficzno-Onomastycznej RJP, członkiem zarządu Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego, zastępcą przewodniczącej oraz sekretarzem Komisji Onomastyki Słowiańskiej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów oraz przewodniczącą Komisji Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. Członkiem i sekretarzem tej ostatniej jest również prof. Barbara Czopek-Kopciuch. Korzystając m. in. z danych zgromadzonych w Zakładzie, komisja opracowuje opinie dotyczące urzędowych zmian nazw miejscowych. Prof. K. Rymut i prof. A. Cieślikowa brali także udział w, zakończonych w 2005 r., pracach nad standaryzacją nazw wodnych Polski.

    Przy Zakładzie działa także redakcja czasopisma Onomastica, które obchodziło niedawno swoje 50-lecie. Redaktorem naczelnym był prof. K. Rymut, a obecnie funkcję tę pełni prof. A. Cieślikowa, sekretarzem redakcji jest doc. K. Skowronek, a członkiem redakcji są: prof. Maria Malec oraz prof. B. Czopek-Kopciuch. Prof. Malec jest również członkiem redakcji Języka Polskiego, a prof. B. Czopek-Kopciuch - Onomastica Slavogermanica.

    Zakład Onomastyki Polskiej IJP PAN udziela porad w sprawie nadawania nazw ulic, wydaje opinie dotyczące nadawania imion dzieciom, opisuje zmiany imion i nazwisk, opiniuje też indywidualne wyróżniki (nazwy) w tablicach rejestracyjnych pojazdów oraz opracowuje dla Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN odpowiedzi związane z fleksją, słowotwórstwem, grafią nazw własnych, a także udziela nieodpłatnie licznych odpowiedzi na pytania kierowane z Polski i zagranicy dotyczące etymologii nazwisk, historii i genezy nazw miejscowych.