dr hab. Ewa Dzięgiel, prof. IJP PAN

Funkcja

  • Kierownik Pracowni Polszczyzny Kresowej IJP PAN (od 2005 r.).
  • Wiceprzewodnicząca Rady Naukowej IJP PAN (2015-18).

Obszary badań naukowych

Współczesny język polski, polszczyzna kresowa, kontakty językowe polsko-ukraińskie, dialektologia polska i ukraińska, socjolingwistyka, teoria kontaktów językowych (tu: wpływy obcojęzyczne na różne odmiany języka polskiego na Ukrainie).

Wykształcenie

  • 1991 rok – magisterium na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, promotorka – prof. dr hab. Renata Grzegorczykowa.
  • 2000 rok – doktorat w Instytucie Języka Polskiego PAN w Krakowie, promotor – prof. dr hab. Janusz Rieger.
  • 2004 rok – habilitacja w Instytucie Języka Polskiego PAN w Krakowie.

Kierownictwo projektów badawczych (ostatnie)

  • Język polski na Ukrainie, język ukraiński w Polsce – historia i współczesność / Polish Language in Ukraine, Ukrainian Language in Poland – historical and contemporary, polsko-ukraiński projekt badawczy na lata 2009-11, w ramach porozumienia o współpracy naukowej między PAN (Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków ) i NANU (Instytut Ukrajinoznavstva NANU, Lwów); udział: koordynator w Polsce.
  • Język polski w prasie i innych źródłach pisanych w początkach sowietyzacji Ukrainy (lata 20. i 30. XX wieku), projekt MNiSW (NPRH) nr 11H 11 005880, realizowany w Instytucie Języka Polskiego PAN w latach 2012-2016; udział: kierownik projektu. Jednym z rezultatów jest opracowanie Prasa polskojęzyczna w początkach sowietyzacji Ukrainy. Wybór źródeł pod red. Ewy Dzięgiel - witryna internetowa służąca popularyzacji w środowisku naukowym i odbiorze społecznym wyników prowadzonych w ramach projektu badań (por. http://prasapolukr.ijp.pan.pl). Został na niej udostępniony obszerny cyfrowy wybór archiwalnych tekstów prasowych i innych dokumentów pisanych wraz z opisem prasoznawczym i historyczno-bibliograficznym.

Członkostwo w krajowych i zagranicznych gremiach naukowych

  • Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego (od 2015 r.), wiceprzewodnicząca Oddziału Warszawskiego TMJP (od 2015 r.).
  • Sekcja Dialektologiczna Komitetu Językoznawstwa PAN (od 2015 r.).
  • Komisja Socjolingwistyki przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów (od 2013 r.).
  • Rada Fundacji Slawistycznej (od 2007 r.).
  • Kapituła Nagrody Fundacji Slawistycznej za Debiut Książkowy z Dziedziny Slawistyki (2012-2016, 2017-2021).
  • Komisja Dialektologiczna Komitetu Językoznawstwa PAN (2008-2011).

Publikacje

Monografie

  • Ewa Dzięgiel, Polska gwara wsi Zielonej na Podolu na tle innych gwar południowokresowych. Fleksja imienna i werbalna, Kraków 2001, ss. 209.
  • (współaut.) Janusz Rieger, Iwona Cechosz-Felczyk, Ewa Dzięgiel, Język polski na Ukrainie w końcu XX wieku, cz. 1. Stan i status. Cechy charakterystyczne. Polszczyzna w Lwowskiem, Tarnopolskiem i na Podolu. Teksty, Warszawa 2002, ss. 373.
  • Ewa Dzięgiel, Polszczyzna na Ukrainie. Sytuacja językowa w wybranych wsiach chłopskich i szlacheckich, Warszawa 2003, ss. 187.
  • (współaut.) Janusz Rieger, Iwona Cechosz-Felczyk, Ewa Dzięgiel, Język polski na Ukrainie w końcu XX wieku, cz. 2. Polszczyzna w Lwowskiem, Żytomierskiem i na Podolu. Teksty, Kraków 2007, ss. 344.
  • (współaut.) Ewa Dzięgiel, Katarzyna Czarnecka, Dorota A. Kowalska, Lyudmyla Yanushevska, Polskojęzyczna prasa na Ukrainie sowieckiej w latach 1918-1939: przegląd tytułów i treści, Kraków 2016, ss. 496.

Redakcja naukowa publikacji

  • (współred.) Polszczyzna za granicą jako język mniejszości i języki mniejszościowe w Polsce, red. Ewa Dzięgiel, Anna Zielińska, Warszawa 2009, ss. 205.
  • (współred.) Polskie dziedzictwo językowe na dawnych Kresach. Prace ofiarowane Profesorowi Januszowi Riegerowi, red. Ewa Dzięgiel, Katarzyna Czarnecka, Dorota A. Kowalska, Warszawa 2012, ss. 426.
  • (współred.) Niejedno ma imię... Prace onomastyczne i dialektologiczne dedykowane Profesor Ewie Wolnicz-Pawłowskiej, red. Ewa Dzięgiel, Tomasz Korpysz, Warszawa 2013, ss. 364.
  • Prasa polskojęzyczna w początkach sowietyzacji Ukrainy. Wybór źródeł, red. Ewa Dzięgiel, 2016 (online), https://prasapolukr.ijp.pan.pl/.

Artykuły naukowe

  • Warunki funkcjonowania prasy polskojęzycznej na Ukrainie sowieckiej w latach 20. i 30. XX wieku, w: Prasa polskojęzyczna w początkach sowietyzacji Ukrainy. Wybór źródeł, red. Ewa Dzięgiel, 2016 (online) https://prasapolukr.ijp.pan.pl.
  • Periodyzacja prasy polskojęzycznej na Ukrainie sowieckiej w latach 20. i 30. XX wieku, w: Prasa polskojęzyczna w początkach sowietyzacji Ukrainy. Wybór źródeł, red. Ewa Dzięgiel, 2016 (online) https://prasapolukr.ijp.pan.pl.
  • Zmienne losy przymiotników sowiecki i radziecki w polskojęzycznej prasie wydawanej na Ukrainie sowieckiej w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku, „Język Polski” XCVI, z. 4, 2016, s. 108–118.
  • Przymiotnik czerwony w polskojęzycznej prasie wydawanej na Ukrainie sowieckiej w latach 20. i 30. XX wieku, „Acta Baltico-Slavica” vol. 40, 2016, s. 206–231.
  • Rodzaj gramatyczny a płeć: przykład neutrum ekspresywnego w odniesieniu do osób i zwierząt w jednej z polskich gwar na Ukrainie, „Prace Językoznawcze” XVII, z. 4, 2015, s. 13–23.
  • The Polish Language and the Polish Minority in Ukraine: National Identity in the Face of Multilingualism and Loss of a Native Language, w: Aleksander Brückner revisited: Debatten um Polen und Polentum in Geschichte und Gegenwart, red. Yvonne Kleinmann, Achim Rabus, Göttingen 2015, s. 221–232.
  • Problemy badania identyfikacji narodowej i języka mniejszości polskiej na Ukrainie (wobec "pytań etnicznych" w powszechnych spisach ludności), w: Pogranicze wschodnie i zachodnie, red. Małgorzata Czabańska-Rosada, Ewa Golachowska, Ewa Serafin, Katarzyna Taborska, Anna Zielińska, Warszawa–Gorzów Wielkopolski 2015, s. 191–201.
  • O losach etnonimów "Lach" i "Mazur" na dawnych Kresach południowo-wschodnich, w: Niejedno ma imię... Prace onomastyczne i dialektologiczne dedykowane Profesor Ewie Wolnicz-Pawłowskiej, red. Ewa Dzięgiel, Tomasz Korpysz, Warszawa 2013, s. 117–132.
  • Archaizmy a interferencje w kontaktach języków blisko spokrewnionych (przykład polsko-ukraiński), „Z Polskich Studiów Slawistycznych”. Seria 12. Językoznawstwo. Prace na XV Międzynarodowy Kongres Slawistów w Mińsku 2013, Warszawa 2012, s. 13–19.
  • Polskie gwary „mazurskie” na Ukrainie, w: Polskie dziedzictwo językowe na dawnych Kresach. Prace ofiarowane Profesorowi Januszowi Riegerowi, red. Ewa Dzięgiel, Katarzyna Czarnecka, Dorota A. Kowalska, Warszawa 2012, s. 65–73.
  • Polacy czy cudzoziemcy? Kształtowanie się identyfikacji narodowej młodzieży polskiego pochodzenia na Ukrainie, w: Konstrukcje i destrukcje tożsamości. Tom II. Tożsamość wobec wielojęzyczności, red. Ewa Golachowska, Anna Zielińska, Warszawa 2012, s. 235–246.
  • Uwarunkowania alternacji celownika i frazy przyimkowej z dla w polszczyźnie południowokresowej na przykładzie gwary Hreczan na Podolu, „Język Polski” XCI, z. 5, 2011, s. 343–351.
  • Język a identyfikacja narodowa młodzieży polskiego pochodzenia w Samborze, w: Język polski dawnych Kresów Wschodnich, t. 4, red. Janusz Rieger, Dorota A. Kowalska, Warszawa 2010, s. 11–23.
  • Zakres alternacji celownika i konstrukcji przyimkowej z dla we współczesnej polszczyźnie południowokresowej, w: Polszczyzna za granicą jako język mniejszości i języki mniejszościowe w Polsce, red. Ewa Dzięgiel, Anna Zielińska, Warszawa 2009, s. 95–121.
  • Problem bilingwizmu w opisie kontaktów językowych polsko-ukraińskich, „Z Polskich Studiów Slawistycznych”. Seria 11. Językoznawstwo. Prace na XIV Międzynarodowy Kongres Slawistów w Ochrydzie 2008, Warszawa 2007, s. 25–33.
  • Kresowa gwara Nowosielicy koło Połonnego a gwary w rdzennej Polsce, w: Języki mniejszości i języki regionalne (regiolekty), red. Jadwiga Zieniukowa, Elżbieta Wrocławska, Warszawa 2003, s. 375–388.
  • Teksty z Zielonej na Podolu, „Język Polski” LXXXI, z. 1–2, 2001, s. 104–109.
  • Polska gwara Sąsiadowic pod Samborem: fonetyka, w: Studia nad polszczyzną kresową X, red. Janusz Rieger, Warszawa 2001, s. 105–124.
    (współaut.) Janusz Rieger, Iwona Cechosz, Ewa Dzięgiel, Badania gwar kresowych dziś, w: Gwary dziś. 1. Metodologia badań, red. Jerzy Sierociuk, Poznań 2001, s. 95–110.
  • Zróżnicowanie gwar polskich na środkowej Ukrainie, „Poradnik Językowy”, z. 6, 2000, s. 50–60.
  • Dawne a pochylone w kilku gwarach południowokresowych, w: Kontakty językowe polszczyzny na pograniczu wschodnim, red. Ewa Wolnicz-Pawłowska, Wanda Szulowska, Warszawa 2000, s. 79–88.
  • (współaut.) Maryna Ohołenko, Ołesia Łazarenko, Ewa Dzięgiel, Uwagi o gwarze wsi Słobódka Krasiłowska na Podolu, w: Studia nad polszczyzną kresową IX, red. Janusz Rieger, Warszawa 1999, s. 99–110.
  • (współaut.) Irena Masalska, Ewa Dzięgiel, Polszczyzna listów do redakcji „Gazety Lwowskiej” w latach 1995–1996, w: Język polski dawnych Kresów Wschodnich, t. 2, red. Janusz Rieger, Warszawa 1999, s. 387–402.
  • On Two Isolated Polish Dialects in the Ukraine, “Zeitschrift für Slavistik”, 43 (1998) 1, s. 101–108.
  • Sytuacja językowa w Zielonej koło Wołoczysk, w: Język polski dawnych Kresów Wschodnich, t. 1, red. Janusz Rieger, Warszawa 1996, s. 267–281.
  • (współaut.) Iwona Cechosz, Ewa Dzięgiel, Materiały archiwalne do historii języka polskiego na Ukrainie Sowieckiej przy końcu lat dwudziestych, w: Język polski dawnych Kresów Wschodnich, t. 1, red. Janusz Rieger, Warszawa 1996, s. 201–222.
  • Uwagi o resztkach języka polskiego w Żwańcu nad Dniestrem, w: Studia nad polszczyzną kresową VIII, red. Janusz Rieger, Warszawa 1995, s. 89–95.
  • Teksty ze Żwańca nad Dniestrem, w: Studia nad polszczyzną kresową VIII, red. Janusz Rieger, Warszawa 1995, s. 245–248.
  • Teksty z Hałuszczyńców pod Tarnopolem, w: Studia nad polszczyzną kresową VIII, red. Janusz Rieger, Warszawa 1995, s. 241–244.
  • Fleksja czasownika w gwarze Hałuszczyńców pod Tarnopolem, w: Studia nad polszczyzną kresową VIII, red. Janusz Rieger, Warszawa 1995, s. 97–111.
  • Jeszcze o funkcjach potocznego wyrażenia "w ogóle", „Język Polski” LXXIII, z. 4–5, 1993, s. 293–297.