Polish (Poland)English (United Kingdom)
Pracownia Historii Języka Polskiego XVII i XVIII wieku

Kierownik pracowni

prof. dr hab. Włodzimierz Gruszczyński

ul. Ratuszowa 11 
03-450 Warszawa 
tel.: +48 12 632-56-92 wew. 811
e-mail:  Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Skład pracowni

Zakres badań

Celem prowadzonych prac są wielostronne badania nad polszczyzną XVII i XVIII wieku. Zasadniczą pracę zespołową stanowi Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku. Publikowany w Internecie pod adresem http://xvii-wiek.ijp-pan.krakow.pl/pan_klient/ lub http://sxvii.pl.

Równolegle z pracą leksykograficzną prowadzimy ekscerpcję tekstów z epoki, powiększając i uzupełniając zgromadzony materiał językowy. W Internecie na stronie słownika istnieje możliwość przeszukiwania roboczej wersji indeksu wyrazów występujących w kartotece pracowni.

Pracownia we współpracy z Biblioteką Uniwersytetu Warszawskiego przygotowywała elektroniczną edycję na płycie CD Thesaurusa Grzegorza Knapskiego. CD-ROM zawiera dwa tomy II wydania Thesaurusa Knapskiego oraz poświęconą mu monografię Jadwigi Puzyniny. Strony obydwu tomów zindeksowano. Zindeksowane skany Thesaurusa stały się również podstawą wersji w formacie DjVu przygotowanej przez prof. J. Bienia i udostępnionej w Internecie pod adresem: http://www.mimuw.edu.pl/polszczyzna/Knapski/Knapski_DjVu/KnapskiDjVu.html

Wraz z rozwojem możliwości technicznych nowym zamierzeniem pracowni stała się budowa komputerowego korpusu zgromadzonych materiałów siedemnasto- i osiemnastowiecznych. Prowadzimy stale przeszukiwanie zasobów Internetu w celu lokalizowania tam tekstów mogących wejść do korpusu. Skanujemy i opracowujemy wersje tekstowe oraz indeksy nowych źródeł, które również planujemy włączyć do korpusu. Korpus automatycznie powiększany jest też o wszystkie cytaty źródłowe wpisywane do artykułów hasłowych naszego słownika.

W latach 2013-2017 pracownia realizuje we współpracy z Instytutem Podstaw Informatyki PAN projekt badawczy: „Elektroniczny korpus tekstów polskich XVII i XVIII w. (do 1772 r.)”. Projekt jest finansowany ze środków Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki.

Dorobek

  • Słownik języka Jana Chryzostoma Paska, red. H. Koneczna, W. Doroszewski, tomy 1-2, Wrocław 1965-1973.
  • Słownik języka polskiego XVII i 1. połowy XVIII wieku, tom I, red. K. Siekierska, Kraków 1999-2004.
  • publikacja elektroniczna: Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wiekuhttp://xvii-wiek.ijp-pan.krakow.pl/pan_klient/ lub http://sxvii.pl

 

Historia pracowni

Pracownia Historii Języka Polskiego XVII i XVIII wieku została utworzona w grudniu 1954 roku jako placówka Zakładu Językoznawstwa PAN w Warszawie, kierowanego przez prof. Witolda Doroszewskiego. Kierownikiem pracowni została prof. Halina Koneczna, a po jej śmierci w 1961 roku stanowisko to objął prof. Stanisław Skorupka. Od początku istnienia pracowni zastępcą obu Profesorów była prof. Salomea Szlifersztejnowa, która organizowała pracę zespołu. W latach 1969-1991 kierował pracownią dr Kazimierz Żelazko. Następnie do końca roku 2003 funkcję tę pełniła dr Krystyna Siekierska. Od stycznia 2004 pracownią kieruje prof. dr hab. Włodzimierz Gruszczyński.

Pracownię zawsze tworzył kilkuosobowy zespół. Obecnie zatrudnionych jest w niej 8 osób. Skutkiem tak ograniczonych możliwości stało się rozciągnięcie etapu ekscerpcji materiału z tekstów źródłowych na wiele lat. Efektem prac nielicznego zespołu jest imponująca kartoteka, której zawartość możemy szacować na około 90 000 wyrazów, poświadczonych ponad trzema milionami kart hasłowych.

 

O Słowniku

Słownik języka polskiego XVII i 1. połowy XVIII wieku został zaplanowany jako słownik języka ogólnego, uzupełniający lukę w ciągu słowników historycznojęzykowych opracowywanych współcześnie (po Słowniku staropolskimSłowniku polszczyzny XVI wieku). Prace nad ogólną koncepcją Słownika i ekscerpcja materiałów rozciągnęły się na dziesięciolecia, ostatecznie wydany został (w pięciu zeszytach) cały pierwszy tom, obejmujący literę A. Po latach ekscerpcji i wstępnych pracach nad koncepcją leksykograficzną powołany został w 1991 roku Komitet Redakcyjny Słownika w składzie: prof. prof. Maria Karpluk, Jadwiga Puzynina, Wojciech Ryszard Rzepka, Teresa Smółkowa, Stanisław Urbańczyk, Halina Wiśniewska. W roku 1996 ukazał się zeszyt próbny Słownika, który był przedmiotem dyskusji na posiedzeniu Komitetu Językoznawstwa PAN w maju 1997 r. Dwa pierwsze zeszyty pierwszego tomu Słownika zostały wydane w 1999 roku. W zeszycie pierwszym umieszczono Przedmowę W. R. Rzepki, Historię Słownika K. Siekierskiej i T. Sokołowskiej, Zasady opracowania, bibliografię źródeł w układzie alfabetycznym i rzeczowym oraz biogramy pisarzy i tłumaczy dzieł zawartych w kanonie źródeł. Zeszyt drugi zawiera artykuły hasłowe AARON-ALEMBIK, zeszyt trzeci (wyd. 2000) obejmuje hasła ALEMBIK-APLIKOWAĆ, zeszyt czwarty (wyd. 2001) - APLIKOWAĆ-ASPER. Ostatni, piąty zeszyt pierwszego tomu wydano w 2004 roku, znalazły się w nim pozostałe artykuły hasłowe na literę A (ASPERGESM - AŻUST), Suplement, uzupełnienia do zasad opracowania i bibliografii, errata, Bibliografia dodatkowych źródeł cytowanych w tomie I oraz Indeks do tomu I. W Suplemencie znalazły się hasła nowe (tzn. udokumentowane materiałami pochodzącymi z ekscerpcji dodatkowej) oraz uzupełnienia artykułów hasłowych drukowanych w poprzednich zeszytach.Indeks obejmuje wszystkie wyrazy polskie na literę A zgromadzone w kartotece Słownika (a więc również te, które nie zostały opracowane jako artykuły hasłowe).

W roku 2004 do udziału w pracach Komitetu Redakcyjnego zostali zaproszeni nowi członkowie: prof. prof. Mirosław Bańko, Ireneusz Bobrowski, Adam Karpiński, Wacław Twardzik, Bohdan Walczak. Doświadczenia zdobyte podczas pracy nad pierwszym tomem zaowocowały decyzją o wprowadzeniu zmian i uzupełnień w opracowaniu następnych artykułów hasłowych.

W roku 2005 rozpoczęto prace nad elektroniczną wersją Słownika. Powstała baza danych, w której gromadzone są na serwerze artykuły hasłowe wprowadzane za pomocą elektronicznego formularza. W tej postaci słownik pod zmienionym tytułem: "Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku" jest dostępny w Internecie zarówno dla pracowników, jak i czytelników. Wersja elektroniczna obejmuje zmodyfikowaną zawartość I tomu drukowanego na papierze, hasła na literę B przygotowane do VI i VII zeszytu, wprowadzony został również do bazy danych materiał Słownika języka Jana Chryzostoma Paska. Nowe artykuły hasłowe – na literę B i C są sukcesywnie opracowywane w wersji elektronicznej, podobnie jak hasła zaczynające się na inne litery, gdyż zmiana sposobu pracy i publikacji nie wymusza już porządku alfabetycznego.